Cari hesap nedir? Esnaf için tanım ve örnek ekstre okuma

Cari hesap, bir müşteri ya da tedarikçiyle aranızdaki borç ve alacağın tek bir hesapta izlendiği kayıttır. Her satış, her tahsilat, her iade o kişinin hesabına işlenir; hesabın o anki farkına bakiye denir. Bakiye, "bu kişi bana ne kadar borçlu" ya da "ben bu kişiye ne kadar borçluyum" sorusunun cevabıdır.

Faturayla karıştırılmamalı: fatura tek bir işlemin belgesi, cari hesap o kişiyle olan bütün işlemlerin akan kaydı.

Borç ve alacak hangi yönde işler?

Muhasebede en çok karıştırılan yer burası, çünkü kelimeler günlük dildeki anlamının tersine çalışır.

İşlem	Cari hesaba etkisi	Sonuç
Müşteriye satış yaptınız	Borç tarafına yazılır	Müşterinin size borcu artar
Müşteriden tahsilat yaptınız	Alacak tarafına yazılır	Borcu azalır
Tedarikçiden mal aldınız	Alacak tarafına yazılır	Sizin borcunuz artar
Tedarikçiye ödeme yaptınız	Borç tarafına yazılır	Borcunuz azalır

Kısayol: "borç" sütunu hesabın size doğru, "alacak" sütunu sizden dışarı doğru hareketi gösterir.

Bakiye nasıl okunur?

Bakiye = borç toplamı − alacak toplamı.

• Borç bakiyesi (pozitif): karşı taraf size borçlu. Müşteri carilerinde normal olan budur.
• Alacak bakiyesi (negatif): siz karşı tarafa borçlusunuz. Tedarikçi carilerinde normal olan budur.
• Sıfır bakiye: hesap kapalı, kimsenin kimseye borcu yok.

Bir müşteri carisinin alacak bakiyesi veriyorsa iki ihtimal var: ya avans almışsınızdır ya da bir tahsilat yanlış hesaba işlenmiştir. İkincisi sanılandan sık.

Örnek ekstre

Deniz Kırtasiye ile bir aylık hareket:

Tarih	İşlem	Borç	Alacak	Bakiye
01.05	Devir	8.500		8.500
12.05	Satış faturası	8.500		17.000
20.05	Havale tahsilat		8.500	8.500
24.06	Satış faturası	6.250		14.750
01.07	Kredi kartı tahsilat		4.400	10.350

Son satırdaki 10.350 TL, bugün itibarıyla müşterinin size olan borcudur. Ekstrenin ilk satırındaki devir, önceki dönemden gelen bakiyedir; yeni bir işlem değildir ve bu yüzden ayrı okunur.

Ekstrede en sık karıştırılan üç kalem

1. Devir bakiyesi. Dönem başındaki mevcut borç, o dönemde yapılmış bir satış değil. Aylık satış toplamını hesaplarken devri dışarıda bırakın.
2. İade faturası. Satışın tersidir: müşterinin borcunu azaltır, alacak tarafına yazılır. Tahsilatla aynı yöne yazıldığı için ikisi kolayca karışır ve "para geldi" sanılır.
3. Vade ile tarih farkı. Ekstredeki tarih işlemin yapıldığı gün; vade ise ödemenin beklendiği gün. Vadesi geçmiş alacağı görmek için ekstreye değil vade raporuna bakmak gerekir.

Cari hesap neden ayrı tutulur?

Kasa "elimde ne var" sorusunu, cari hesap "kimden ne alacağım" sorusunu yanıtlar. İkisini tek defterde tutan esnaf, kasası doluyken batabilir: para girmiştir ama girişin çoğu vadesi gelmemiş alacaklardan bağımsızdır. Alacağın yaşlandığını ancak cari üzerinden görürsünüz.

Sık sorulanlar

Cari hesap ile mutabakat aynı şey mi? Değil. Cari hesap sizin kaydınız; mutabakat, o kaydın karşı tarafın kaydıyla aynı olup olmadığının karşılıklı teyididir.

Her müşteriye cari açmak gerekir mi? Peşin çalışan perakende müşteriye gerekmez. Vadeli çalışılan her müşteri ve her tedarikçi için gerekir.

Bakiye tutmuyorsa nereye bakmalı? Sırasıyla: aynı faturanın iki kez işlenmesi, tahsilatın yanlış cariye yazılması, iadenin hiç işlenmemesi. Üçü, uyuşmazlıkların büyük kısmını açıklar.

---

Ekstrenin faturadan ve tahsilattan otomatik oluşması, cari bakiyenin de kendiliğinden güncellenmesi için cari hesap takibi sayfasına bakabilirsiniz.